Hoeveel krijgt een zelfstandige van het RIZIV bij ziekte?

Stel: je valt uit door een burn-out, een hernia of een onverwacht hartprobleem. Als zelfstandige stopt je inkomen meteen, maar de vaste kosten lopen gewoon door. Wat betaalt het RIZIV je dan uit? Het antwoord is concreet, maar voor veel zelfstandigen ook een verrassing: de uitkering is forfaitair, relatief laag en afhankelijk van je gezinssituatie, niet van wat je voorheen verdiende. Dit artikel legt uit hoe het systeem werkt, welke bedragen gelden in 2025 en waar de grenzen liggen.

Hoe werkt de RIZIV-uitkering voor zelfstandigen?

Als zelfstandige ben je verplicht aangesloten bij de ziekteverzekering via je ziekenfonds. Raak je arbeidsongeschikt door ziekte of een niet-beroepsongeval, dan heb je in principe recht op een dagelijkse uitkering. Maar die werkt fundamenteel anders dan voor werknemers. Werknemers ontvangen 60% van hun loon. Zelfstandigen ontvangen een forfaitair bedrag: een vast dagbedrag dat losstaat van wat je voordien verdiende als ondernemer.

Om recht te hebben op die uitkering moet je aan twee basisvoorwaarden voldoen. Ten eerste moet je sociale bijdragen betaald hebben voor de vier trimesters die aan je arbeidsongeschiktheid voorafgaan. Ten tweede moet je je arbeidsongeschiktheid tijdig melden bij je ziekenfonds, en dat betekent binnen 7 kalenderdagen na de eerste dag van ongeschiktheid. Doe je dat te laat, dan verlies je 10% van je uitkering per dag vertraging. Die sanctie loopt snel op: wie drie dagen te laat aangeeft, verliest al 30% van de uitkering over die periode.

De procedure zelf is als volgt: je behandelend arts vult een getuigschrift van arbeidsongeschiktheid in. De adviserend arts van je ziekenfonds beoordeelt vervolgens of je arbeidsongeschiktheid erkend wordt. Pas na die erkenning heb je effectief recht op uitbetaling.

Wat ontvang je concreet: de bedragen in 2025

De hoogte van je uitkering hangt af van twee factoren: je gezinssituatie en de fase van je arbeidsongeschiktheid. Het RIZIV onderscheidt een eerste periode van twaalf maanden, de primaire ongeschiktheid, en daarna de invaliditeit.

Tijdens het eerste jaar gelden de volgende forfaitaire dagbedragen (bruto, 6-dagenweekregeling, geldig vanaf 1 februari 2025): een zelfstandige met gezinslast ontvangt 79,51 euro per dag, een alleenstaande 63,01 euro per dag en een samenwonende zonder gezinslast 48,32 euro per dag.

Om dat te vertalen naar een maandbedrag: een zelfstandige alleenstaande telt gemiddeld 26 uitkeringsdagen per maand, wat neerkomt op circa 1.638 euro bruto. Na inhouding van de bedrijfsvoorheffing (10,09% in de eerste zes maanden, 11,11% daarna) blijft er netto iets meer dan 1.450 euro op de rekening over. Maar dat is niet het eindstation: de uitkering is belastbaar en wordt meegeteld in de personenbelasting. Wie naast de uitkering ook nog belastbare voordelen heeft, zoals een bedrijfswagen (voordeel alle aard) of andere VAA, wordt op een hoger belastbaar inkomen afgerekend. Tel daarbij de minimale sociale bijdragen die een actieve vennootschap blijft betalen tijdens de arbeidsongeschiktheid, en het werkelijk netto na belasting zakt voor velen snel onder de 1.400 euro per maand.

Vanaf het tweede jaar, wanneer je als invalide erkend bent, wijzigen de bedragen. Een relevante nuance: de hoogte hangt dan mede af van of je je onderneming al dan niet stopzet. Samenwonenden die hun activiteiten stopzetten ontvangen vanaf 2025 een hoger dagbedrag (54,02 euro per dag) dan diegenen die de onderneming verder laten lopen. Voor de overige categorieën blijft de gezinssituatie het bepalende criterium.

Wil je weten wat jouw uitkering concreet zou bedragen in jouw situatie? De RIZIV-uitkeringscalculator geeft je een exacte berekening op basis van je persoonlijk profiel.

Wie valt buiten de boot? Uitzonderingen en beperkingen

Niet elke zelfstandige heeft automatisch recht op een volledige uitkering. Er zijn een aantal situaties die afwijken van de standaardregel.

Zelfstandigen in bijberoep hebben in de meeste gevallen geen recht op een uitkering tijdens de eerste zes maanden van primaire ongeschiktheid. De uitzondering geldt alleen als ze evenveel sociale bijdragen betalen als een zelfstandige in hoofdberoep. Dit is een punt dat bij de opstart van een bijberoep zelden bewust overwogen wordt, maar dat bij uitval grote gevolgen heeft.

Starters die nog geen vier volledige trimesters sociale bijdragen hebben betaald, vallen eveneens buiten de bescherming voor die periode. Een zelfstandige die in zijn eerste jaar uitvalt, staat dus mogelijk met lege handen.

Verder zijn er situaties waar je uitkering geweigerd of verminderd kan worden: als je een beroepsactiviteit herneemt zonder voorafgaande toestemming van de adviserend arts, als je andere onverenigbare uitkeringen ontvangt, of als je in de gevangenis zit zonder personen ten laste.

Een bijkomende valkuil is de zevendagentermijn voor aangifte. Wie dit mist, verliest een deel van de uitkering, en het ziekenfonds heeft slechts beperkte ruimte om die sanctie te verzachten. Snel handelen op de eerste dag van ongeschiktheid is dus geen detail, maar een financieel belang.

Het gat tussen uitkering en werkelijk inkomen

Hier zit de kern van het probleem. De RIZIV-uitkering is een bodem, geen vervangingsinkomen. Voor een zelfstandige die netto 3.000 of 4.000 euro per maand verdient, is het verschil met 1.400 of 1.600 euro netto per maand substantieel. Dat gat blijft bestaan zolang de arbeidsongeschiktheid duurt, maand na maand.

De vaste kosten van een onderneming lopen intussen gewoon door: huur van een praktijk of kantoor, lopende contracten, leasingverplichtingen, verzekeringen. Het inkomen stopt, de lasten niet. Bij een langdurig uitval, zeg een jaar of langer, kan dat de financiële reserves van een onderneming ernstig aantasten.

Dit is precies waarom een gewaarborgd inkomen als aanvullende dekking bestaat: het vult het verschil op tussen de RIZIV-uitkering en je werkelijk inkomen, vanaf een zelf gekozen wachttermijn. Hoe groot dat verschil is en of een aanvullende verzekering zinvol is, hangt af van je situatie, je vaste lasten en de sector waarin je actief bent.

De RIZIV-uitkering vormt een basisnet voor zelfstandigen bij ziekte, maar de bedragen zijn forfaitair en volledig losgekoppeld van het inkomen dat je als ondernemer opbouwde. Voor de meeste zelfstandigen dekt de uitkering de vaste kosten niet, laat staan het weggevallen netto-inkomen. Wie de impact voor zijn eigen situatie wil inschatten, kan dat nauwkeurig doen via de RIZIV-uitkeringscalculator. Voor een persoonlijk gesprek over hoe je dat gat aanpakt, kun je terecht via de contactpagina.

Wil je jouw situatie bespreken?

Een verkennend gesprek is altijd vrijblijvend en vertrekt vanuit jouw cijfers, niet vanuit een product.

Plan een gratis gesprek