POZ: pensioenovereenkomst voor zelfstandigen

    Zelfstandigen zonder vennootschap missen één pensioenpijler die bedrijfsleiders al langer kennen. De POZ dicht dat gat, maar de fiscaliteit vraagt om nuance.

    Vraag een persoonlijke berekening aan

    Wat een zelfstandige aan pensioen kan verwachten

    Voordat we uitleggen hoe de POZ werkt, is het nuttig om te begrijpen waarom ze nodig is. Het wettelijk pensioen van een zelfstandige is structureel lager dan dat van een werknemer of ambtenaar. Dat lage cijfer heeft een concrete historische oorzaak en een toekomstperspectief.

    De harmonisatiecoëfficiënt: waarom het pensioen zo lang laag bleef

    Tot en met loopbaanjaar 2020 werd bij de pensioenberekening van zelfstandigen een correctiecoëfficiënt (ook: harmonisatiecoëfficiënt) toegepast van 69,1542%. Dat betekende concreet: pensioenrechten werden berekend op slechts 69% van het werkelijke beroepsinkomen, ook al betaalde een zelfstandige gewoon zijn volledige sociale bijdragen. Een structureel nadeel van ca. 30% ten opzichte van werknemers met hetzelfde loon.

    Vanaf 1 januari 2021 werd deze coëfficiënt afgeschaft (Wet van 15 juni 2021). Sindsdien telt 100% van het inkomen mee voor nieuwe loopbaanjaren.

    Maar de impact van die afschaffing is traag zichtbaar. Iemand die vandaag met pensioen gaat na 45 jaar werken, begon zijn loopbaan rond 1980. Dat betekent dat 40 van zijn 45 loopbaanjaren nog berekend werden onder de oude coëfficiënt van 69%. Slechts de laatste 4 à 5 jaar vallen onder het nieuwe systeem. Het gemiddeld pensioen dat zelfstandigen vandaag ontvangen, weerspiegelt dus nog bijna volledig een systeem dat intussen afgeschaft is.

    Wat zelfstandigen vandaag gemiddeld ontvangen

    Precies door die historische erfenis van de harmonisatiecoëfficiënt ligt het gemiddeld pensioen van een puur zelfstandige loopbaan vandaag nog opvallend laag. De vergelijking per statuut maakt de kloof concreet (bron: Pensionstat 2024, bruto maandbedragen):

    Statuut Gemiddeld bruto/maand
    Ambtenaar €3.458
    Werknemer €1.677
    Zelfstandige met gemengde loopbaan €1.696
    Zelfstandige, puur zelfstandige loopbaan €1.222

    Dit cijfer is het directe gevolg van decennia pensioenopbouw aan 69%. Het is de realiteit voor wie vandaag met pensioen gaat, niet het pensioen dat de huidige generatie actieve zelfstandigen te wachten staat.

    Van bruto naar netto: wat blijft er werkelijk over?

    Op een wettelijk pensioen zijn drie mogelijke inhoudingen van toepassing. Voor het merendeel van de zelfstandigenpensioenen speelt in de praktijk enkel de bedrijfsvoorheffing een rol:

    • ZIV-bijdrage (RIZIV): 3,55%, enkel boven €2.037,73 bruto/maand (alleenstaande, 01.02.2025, bron: Wikifin/FPD).
    • Solidariteitsbijdrage: 0–2%, enkel boven €3.162,57/maand (bron: NN, mei 2024).
    • Bedrijfsvoorheffing: voorschot op personenbelasting. Gepensioneerden genieten van een specifieke belastingvermindering waardoor de effectieve druk lager is dan op een actief inkomen.
    Situatie Context Bruto/mnd Netto/mnd
    Huidig gemiddeld zelfstandigenpensioen Alle zelfstandigen, (deeltijds, onvolledige loopbaan,...) €1.222 ~€1.075
    Minimumpensioen (35 loopbaanjaren) Proportioneel vangnet ~€1.406 ~€1.240
    Minimumpensioen (45 loopbaanjaren) Volledige loopbaan €1.808,77 ~€1.500 
    Referentie: gemiddeld alle statuten Werknemers + zelfstandigen + ambtenaren €1.998 €1.701

    Nettobedragen zijn indicaties gebaseerd op gepubliceerde bruto/netto-verhoudingen (Pensionstat jan. 2024), gecorrigeerd voor de lagere belastingdruk op dit inkomensniveau. Geen exacte fiscale berekening.

    De doelstelling bereikt: wat dat betekent voor de toekomst

    De pensioenhervorming van 2021 tot 2024 had als doel het minimumpensioen voor een volledige loopbaan op te trekken tot ongeveer 1.500 euro netto per maand. Dat bedrag geldt vandaag als ondergrens voor zelfstandigen die een volledige loopbaan van 45 jaar kunnen aantonen en aan de voorwaarden voldoen.

    Maar dat is een vangnet, geen eindpunt. Twee kanttekeningen:

    1. Het minimum geldt niet automatisch voor iedereen. Wie minder dan 30 loopbaanjaren heeft, heeft geen recht op het minimumpensioen. Wie 35 jaar werkte, krijgt het proportioneel: slechts ~€1.406 bruto, of netto circa €1.240/maand.

    2. Het minimumpensioen dekt zelden de levensstandaard. Wie als zelfstandige vandaag €3.000, €4.000 of €5.000 netto per maand verdient, kan daar zijn levensstijl niet op handhaven. Het pensioengat voor de middengroep blijft reëel.

    Naarmate jongere generaties die hun volledige loopbaan aan 100% opbouwen met pensioen gaan, zal het gemiddeld zelfstandigenpensioen geleidelijk stijgen. Pas over zowat 40 jaar is het volledige effect zichtbaar. Voor wie nu actief is als zelfstandige, is aanvullende pensioenopbouw via VAPZ en POZ dan ook geen luxe maar een structurele noodzaak.

    Wat is een POZ?

    De Pensioenovereenkomst voor Zelfstandigen (POZ) is een aanvullend pensioenproduct uit de tweede pensioenpijler, ingevoerd in 2018. Vóór die datum konden zelfstandigen zonder vennootschap enkel gebruikmaken van het VAPZ om fiscaal voordelig pensioen op te bouwen.

    Het VAPZ is begrensd tot een relatief bescheiden jaarlijks plafond (max. €4.086,34 in 2026 voor een gewoon VAPZ). De POZ biedt een aanvullend kader waarbinnen, afhankelijk van het inkomen, aanzienlijk hogere bedragen gespaard kunnen worden.

    Wie kan een POZ afsluiten?

    Zelfstandigen in hoofdberoep

    Vrije beroepen (als natuurlijke persoon)

    Meewerkende echtgenoten (maxistatuut)

    Zelfstandige helpers

    Zelfstandigen in bijberoep (min. 3 jaar actief)

    Bedrijfsleiders met een vennootschap kunnen geen POZ afsluiten. Voor hen bestaat de IPT.

    Bijkomende voorwaarde: de sociale bijdragen moeten in orde zijn. Wie een vrijstelling van sociale bijdragen geniet, verliest voor dat jaar het recht op fiscale aftrek van de VAPZ-premie én de belastingvermindering voor de POZ.

    Fiscaliteit

    Hoe groot is het belastingvoordeel?

    Premies gestort in een POZ geven recht op een belastingvermindering van 30% in de personenbelasting, te verhogen met de gemeentebelasting (gemiddeld ca. 7%). Wie €5.000 stort, recupereert dus ca. €1.500 à €1.600, afhankelijk van de gemeente.

    Dat klinkt aantrekkelijk, maar het is minder voordelig dan het VAPZ. VAPZ-premies zijn aftrekbaar als sociale bijdrage, wat een besparing oplevert van ca. 54% (inclusief gemiddelde gemeentebelasting) voor zelfstandigen met een inkomen boven €51.070. In totaal recupereert een VAPZ-spaarder in dat geval tot ca. 62–64% van de gestorte premie.

    De praktische conclusie:

    Vul eerst het VAPZ maximaal in. Gebruik de POZ daarna als aanvulling.

    De kern

    De 80%-regel: hoe werkt dat concreet?

    De POZ kent geen vast jaarplafond zoals het VAPZ. In de plaats werkt de wet met de 80%-regel: het totaal van het verwachte wettelijk pensioen én alle aanvullende pensioenen (VAPZ + POZ), omgezet naar een jaarlijkse rente, mag niet meer bedragen dan 80% van het gemiddeld referentie-inkomen over de drie voorbije belastbare tijdperken.

    Voorbeeld ter verduidelijking:

    Stel: een zelfstandige heeft de afgelopen drie jaar gemiddeld €50.000 netto belastbaar beroepsinkomen. De 80%-grens bedraagt dan €40.000/jaar aan pensioeninkomen. Na aftrek van het verwachte wettelijk pensioen (ca. €12.000/jaar) en de VAPZ-opbouw, bepaalt het resterende saldo hoeveel ruimte er is voor POZ-premies. De berekening houdt ook rekening met de resterende loopbaanduur.

    €50.000

    Gemiddeld inkomen (3j)

    €40.000

    80%-grens (per jaar)

    €28.000

    Ruimte aanvullend pensioen

    Er is dus geen universeel maximumbedrag. De ruimte is strikt persoonlijk en verschilt naargelang inkomen, opgebouwde VAPZ-rechten, leeftijd en resterend aantal loopbaanjaren. Verzekeraars en sociaal secretariaten bieden simulatietools aan om de persoonlijke grens te berekenen.

    Let op: de 80%-regel bij de POZ werkt op basis van het gemiddelde van de drie voorbije jaren, terwijl de standaard 80%-regel bij IPT vertrekt van het laatste jaarloon. Dat is een subtiel maar technisch relevant verschil.

    Backservice: inhaalpremies voor het verleden

    Net als bij de IPT is het mogelijk om inhaalbijdragen te betalen voor jaren waarin u nog geen POZ had. Dit kan voor de periode van maximaal tien jaar vóór de afsluiting van het contract, maar nooit vóór 1 januari 2018 (de datum waarop de POZ werd ingevoerd).

    Wie vandaag voor het eerst een POZ afsluit en al meerdere jaren actief is als zelfstandige, kan dus in één keer een grotere reserve opbouwen. Wel geldt ook hier dat de totale opbouw (inclusief backservice) de 80%-grens moet respecteren.

    Fiscaliteit bij uitbetaling

    Bij uitbetaling op de wettelijke pensioenleeftijd (of bij vervroegd pensioen) geldt het volgende:

    RIZIV-bijdrage

    3,55% op het totale bedrag

    Solidariteitsbijdrage

    0 tot 2%, afhankelijk van totale pensioeninkomen

    Inkomstenbelasting

    10% (+ gemeentebelasting) op het kapitaal

    Winstdeelname (tak 21)

    Vrijgesteld van belasting

    Uitkering bij overlijden

    Onderworpen aan erfbelasting

    Het tarief van 10% is het zogenaamde VAPZ-tarief, hetzelfde dat van toepassing is op VAPZ en IPT bij uitkering op de wettelijke pensioenleeftijd. Wie vroeger uitstapt (afkoop), betaalt een hogere belasting en riskeert een afkoopvergoeding (bij Vivium bv. 5% op de afkoopwaarde, afnemend met 1% per jaar in de laatste vijf jaar).

    Tak 21, tak 23 of een combinatie?

    Tak 21

    Gegarandeerde rentevoet + eventuele winstdeelname. Geen kapitaalrisico. Rendement ligt doorgaans lager dan inflatie op lange termijn bij de huidige rentes.

    Tak 23

    Rendement gekoppeld aan beleggingsfondsen. Geen kapitaalgarantie, maar potentieel hoger rendement op langere termijn.

    Combinatie

    Meest gevraagde formule voor wie zekerheid en groeipotentieel wil combineren.

    De keuze hangt af van de beleggingshorizon (hoe ver is het pensioen nog?), risicotolerantie en de mate waarin de rest van het vermogen al blootgesteld is aan marktrisico.

    Aanvullende dekkingen

    Een POZ kan, net als een VAPZ of IPT, worden aangevuld met bijkomende waarborgen:

    Overlijdensdekking

    Nabestaanden ontvangen een kapitaal bij vroegtijdig overlijden

    Arbeidsongeschiktheidsdekking

    Bescherming bij langdurige ziekte of invaliditeit

    Wie overlijdt vóór de pensioenleeftijd zonder overlijdensdekking, heeft doorgaans recht op de opgebouwde reserve, maar dat kan per contract verschillen. Lees de algemene voorwaarden aandachtig.

    Via een POZ kan je vaak ook een gewaarborgd inkomen en/of een omzetverzekering afsluiten. Wanneer deze gekoppeld worden aan het pensioencontract, geniet je doorgaans een voordeliger tarief én een completere dekking dan bij een losse polis. Dit in tegenstelling tot een sociaal VAPZ, waar de aanvullende dekkingen vaak beperkt zijn in uitkeringsperiode en hoogte.

    Premietaks: wat is de situatie in 2026?

    Tot voor kort bedroeg de premietaks op een POZ 4,4% per gestorte premie. Verscheidene verzekeraars vermelden inmiddels al een vrijstelling van premietaks voor de POZ. Het federaal regeerakkoord van 2025 voorziet in een volledige afschaffing.

    De effectieve afschaffing is afhankelijk van publicatie in het Belgisch Staatsblad. Informeer bij uw adviseur of de vrijstelling al van toepassing is op het moment van afsluiting.

    Vergelijking: POZ versus VAPZ

    VAPZ POZ
    Doelgroep Zelfstandigen (ook met vennootschap) Zelfstandigen zonder vennootschap
    Fiscaal voordeel Aftrekbaar als sociale bijdrage (tot ca. 54%) Belastingvermindering 30%
    Recuperatie Tot ca. 62–64% van de premie Ca. 30–37% (incl. gemeentebelasting)
    Jaarbedrag 2026 Max. €4.086,34 (gewoon) / €4.701,54 (sociaal) Geen vast maximum, 80%-regel
    Premietaks Vrijgesteld In afschaffing (was 4,4%)
    Eindfiscaliteit Fictieve rente (zeer gunstig) 10% + RIZIV + solidariteitsbijdrage
    Combineerbaar Ja, met POZ, pensioensparen, langetermijnsparen Ja, met VAPZ, pensioensparen, langetermijnsparen

    De eindfiscaliteit van het VAPZ via het stelsel van de fictieve rente is in de meeste gevallen gunstiger dan de 10% van de POZ. Meer uitleg op de VAPZ-pagina.

    Vergelijking: POZ versus IPT

    POZ IPT
    Doelgroep Eenmanszaak / vrij beroep Bedrijfsleider met vennootschap
    Wie betaalt? De zelfstandige zelf (privé) De vennootschap
    Fiscaal voordeel 30% belastingvermindering Volledig aftrekbaar als beroepskost
    80%-regel Gemiddeld referentie-inkomen (3 jaar) Laatste brutoloon
    Eindfiscaliteit 10% + RIZIV + solidariteitsbijdrage 10% + RIZIV + solidariteitsbijdrage

    Het fiscale voordeel van een IPT is in veel gevallen groter dan dat van een POZ. Wie vandaag een POZ overweegt en ook denkt aan een eventuele overstap naar een vennootschap, doet er goed aan die twee beslissingen samen te bekijken. Meer info op de IPT-pagina.

    Wanneer is een POZ minder interessant?

    Een POZ is niet voor iedereen de meest efficiënte keuze. Hieronder drie profielen waarvoor andere oplossingen voorrang verdienen.

    1. Zelfstandigen die hun VAPZ-ruimte nog niet hebben ingevuld

    Wie jaarlijks minder dan €4.086 in een VAPZ stort, haalt via de POZ proportioneel minder voordeel. Het VAPZ biedt een aanzienlijk groter fiscaal rendement per gestorte euro. Zorg dat de VAPZ-ruimte eerst maximaal benut is.

    2. Zelfstandigen in bijberoep met een laag beroepsinkomen

    De 80%-regel beperkt de POZ-premieruimte bij een laag zelfstandigeninkomen sterk. Wie als bijberoeper minder dan €15.000 netto per jaar verdient als zelfstandige, heeft via de POZ vaak slechts een beperkte fiscale marge. Pensioensparen of langetermijnsparen kan dan een eenvoudiger alternatief zijn.

    3. Zelfstandigen die op korte termijn overstappen naar een vennootschap

    Wie binnen één à twee jaar plant om via een vennootschap te werken, start beter niet met een POZ. Een afkoop vóór de pensioenleeftijd leidt tot minder gunstige belasting en een mogelijke afkoopvergoeding. In dat geval is het zinvoller om de pensioenopbouw te beginnen zodra de vennootschapsstructuur in werking is, via een IPT.

    Valkuilen

    POZ afsluiten zonder VAPZ-ruimte eerst te benutten

    Dit is de meest voorkomende vergissing. VAPZ-premies zijn aftrekbaar als sociale bijdrage; POZ-premies niet. Wie beide producten heeft, maar de VAPZ-ruimte niet benut, laat belastingvoordeel liggen. Volgorde: eerst VAPZ maximaliseren, dan pas POZ.

    De 80%-berekening zelf schatten

    De 80%-grens bij een POZ is complexer dan bij het VAPZ. Ze houdt rekening met het gemiddeld referentie-inkomen van de voorbije drie jaar, het verwachte wettelijk pensioen, de reeds opgebouwde VAPZ-reserves én de resterende loopbaanduur. Een foute inschatting kan leiden tot premies die boven de fiscaal toegelaten grens uitkomen, met fiscale herziening tot gevolg. Laat de berekening maken door uw adviseur of via de simulatietool van de verzekeraar.

    Backservice onderschatten

    Wie pas op latere leeftijd (bv. 45+) start met een POZ, heeft in principe de mogelijkheid om via backservice een grotere eenmalige storting te doen voor de voorbije jaren (terug tot max. 2018). Maar ook hier geldt de 80%-grens. Bovendien kost een grote backservice-storting in één jaar een forse eenmalige uitgave. Plan dit vooraf en bekijk of spreiding over meerdere jaren fiscaal en cashflow-matig verstandiger is.

    Onduidelijkheid over premietaks

    De wetgeving rond de premietaks op de POZ is in beweging. Sommige verzekeraars rekenen al geen premietaks meer aan; anderen nog wel. Controleer vóór afsluiting welk bedrag effectief van uw premie afgehouden wordt, zodat de fiscale simulatie klopt.

    Veelgestelde vragen

    Wilt u weten wat uw persoonlijke POZ-ruimte is?

    De 80%-berekening is maatwerk. Een vrijblijvend gesprek met Gauthier Lesage geeft u een concreet beeld van wat fiscaal haalbaar is voor uw situatie — inclusief de vraag of VAPZ, POZ of een combinatie van beide voor u het meest oplevert.

    Neem contact op